Johannes-Passion

Johann Sebastian Bach- BWV 245 Passio Secundum Joannem

De Johannes-Passion BWV 245 werd ooit getypeerd als “een muzikaal wisselbad van existentiële emoties”. Dat is een treffende omschrijving, Bach wou inderdaad veel meer dan gewoon het passieverhaal opfrissen in het geheugen van de lutheranen die de Goede Vrijdagplechtigheid in Leipzig bijwoonden. In het Johannes-evangelie worden de gebeurtenissen van het lijdensverhaal dramatisch en zonder rustpunten verteld. Gedreven door deze directe, no nonsense-stijl van de evangelietekst zelf stelt Bach alles in het werk om de gelovige bij deze gebeurtenissen te betrekken. De vele korte turba-koren schilderen op een haast expressionistische wijze het opgehitste en op dood en spektakel beluste volk. Bach gebruikt ze om de dramatiek tot ongekende hoogten op te voeren. Als een meesterverteller brengt hij snelle en onverwachte afwisselingen tussen evangelist en koor wat de spanning en het realiteitsgevoel nog intenser maakt.

Voor de toehoorders die anno 1723 de kerkdienst in de Thomaskerk bijwoonden is niets nog vrijblijvend. In de koralen stellen ze vragen aan de lijdende Christus zelf (“Wer hat dich so geschiagen?”) of wordt andersom hun eigen geloof in vraag gesteld (“Wie kann ich dir den deine Liebestaten im Werk erstatten?”). Zelfs de traditioneel bezinnende aria’s laten de gelovigen niet met rust. De openingsaria “lch folge dir gleichfalls” spoort met aandrang aan tot actieve deelname aan Christus’ lijdensverhaal. En wat te denken van de basaria met koor “Mein teurer Heiland” waarin met de woorden “Bin ich vom Sterben freigemacht?” — met veelbetekenend vraagteken — zelfs heel even de zin van het hele drama in twijfel wordt getrokken? “Was dat lijden en die dood het wel waard?” vraagt de bas zich af. Na zoveel vehemente gebeurtenissen met dodelijke afloop is zelfs het beroemde slotkoor “Ruht wohl, ihr heiligen Gebeine” niet in staat de rust helemaal terug te brengen. Er is een monumentaal, triomferende slotkoraal nodig (“Ach Herr, lass dein heb Engelein”) om Bachs intense rollercast van diepmenselijke gevoelens terug te voeren tot zijn liturgische en theologische proporties.

Het is wel duidelijk: de Johannespassie is veel meer dan een gemuzikaliseerd religieus verhaal. Hier wordt op een ingebeelde scene een tragedie geëvoceerd die, dankzij het genie van Bach, haast driehonderd jaar na de eerste uitvoering, gelovigen noch ongelovigen onberoerd laat.


Artistieke leiding

Bart Naessens

Zang
Instrumentaal ensemble

Zo 07/04/19 15:00
Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaartkerk, Kerkplein, Ninove
Za 13/04/19 20:00
Grote Kerk, Kerkplein 2, Maassluis (NL)